İç Denetim Nedir? İç Denetim Uygulamaları Nelerdir? İç Denetimin Önemi Nedir? Şirketlerde iç Denetimin Önemi Nasıl Arttırılır?

İç Denetim

Gelişen ve değişen dünyada gerek rekabet gerekse ekonomik şartlar şirketler açısından yaptıkları işlerin verimli ve etkin bir şekilde yönetilmesi gerekliliğini arttırmıştır. Hızla değişen bu dünyada şirketlerin iç denetim birimlerinden beklenti de artmıştır. İç denetim birimleri şirketlerin iç kontrol sistemlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi ve geliştirilmesi konusunda yönetime yardımcı olmaktadır. Şirketlerin iş süreçlerindeki risklerinin tespit edilmesi ve yönetilmesi ile şirkete katma değer sağlayarak hem şirket içi süreçlere hem de dış süreçlere katkı sağlamaktadırlar.

İç Denetim Nedir? İç Denetim Tanımı

Uluslararası İç Denetim Enstitüsü (The Institute of Internal Auditors-IIA) tanımına göre bir şirketin/kurumun faaliyetlerinin gelişimine katkı sunmak, onlara değer katma amacı olan bağımsız ve objektif bir güvence ve danışmanlık faaliyetidir.

Benzer tanımı şu şekilde de uyarlayabiliriz, İç denetim, şirketlerin/kurumun çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların etkin ve verimli olarak kullanılıp kullanılmadığını değerlendirerek güvence vermek amacıyla yapılan bağımsız, bir danışmanlık faaliyetidir.

İç Denetimin Amacı

İç denetimin amaçları konumlandırıldığı duruma göre değişebileceği gibi genel olarak kısaca şu şekilde açıklayabiliriz;

Şirketlerin veya kurumların risk yönetiminin, iç kontrollerin ve diğer süreçlerin varlığını ve etkinliğini değerlendirerek, gelişmesine katkı sunarak bağlı bulunduğu şirketin/kurumun hedeflerine ulaşılması için destek olarak, bağımsız ve objektif danışmanlık faaliyeti sağlamayı amaçlar.

İç Denetim Türleri, İç Denetimin Uygulanması

Yapılacak iç denetim, aşağıda belirtilen denetim uygulamalarını kapsar:

a) Uygunluk Denetimi: Bir şirketin gerçekleştirdiği tüm faaliyet ve işlemlerinin, yasal mevzuat ve diğer düzenlemeler ile kurum içi prosedürlere uygun yürütülüp yürütülmediğinin belirlenmesidir.

b) Finansal (Mali) Denetim: Şirketlerin veya kurumların mali durum ve durum sonuçlarını muhasebe ilkelerine ve yasal mevzuata uygun bir şekilde yansıtılıp yansıtılmadığını incelemek için yapılan denetimdir. Finansal tabloları (bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu ve öz kaynaklarda değişim tablosu) oluşturan hesap ve işlemlerin fiziki işlemlerle tutarlılığı ile mali sistem ve tabloların güvenilirliğinin belirlenmesi amacıyla yapılır.

c) Operasyonel Denetim: Bir şirkette yer alan birimlerin görevleri dahilindeki süreçlerin ve şirketin tüm faaliyetlerinin etkinliği, verimliliğinin incelemesidir. Operasyonel denetim, bir işin/sürecin, başlangıç aşamasından tamamlanmasına kadar nasıl yürütüldüğünü inceler ve gerekli iyileştirme önerileri ile bu sürecin daha iyi ve kontrollü yönetilmesine katkı sunar.

Süreç, mali denetim gibi diğer denetim türlerine benzerdir, ancak operasyonel denetimde, işin çok daha derinlemesine bir araştırması yapılır. Özetle, operasyonel denetim mali/finansal denetimden farklı olarak sadece mali konulara odaklanmaz ve süreci bütün olarak ele alarak detaylı bir inceleme ile yapılır. Sadece, bir departmanın ya da sürecin bir kısmının incelenmesi yerine, bu süreçte görevi ve etkisi bulunan ilişkili tüm departmanların süreçle bağlantısı kurularak onların bu kapsamda yaptığı işler denetim faaliyetine dahil edilir.

Operasyonel denetim kimi kamu kaynaklarında ve eski denetim anlayışında performans denetimi veya faaliyet denetimi olarak da açıklanmaktadır. Şirketin tüm birimlerindeki faaliyetlerin ve işlemlerin planlanması, uygulanması ve kontrolü aşamalarındaki etkililiğin, ve verimliliğin tespiti olarak da belirtilmektedir.

d) Sistem Denetimi: Yönetişim, İç Kontrol ve Risk Yönetimi sistemlerinin ve içlerinde yer alan birimlerin iş süreçlerinde eksikliklerin, risklerin tespit edilmesi ve iç kontrol mekanizmalarının etkinliğinin incelenmesi, kaynakların ve uygulanan yöntemlerin yeterliliği, etkililiği ve verimliliğinin ölçülmesidir. Denetlenen sürecin ya da birimin (sistem) amaçlarına ulaşmasını sağlamada iç kontrol sistemlerinin yeterlik ve etkinliğinin değerlendirilmesidir. Diğer bir ifadeyle, denetlenen birimin faaliyetlerinin ve iç kontrol sisteminin; organizasyon yapısına katkı sağlayıcı bir yaklaşımla analiz edilmesi, eksikliklerinin tespit edilmesi, kalite ve uygunluğunun araştırılması, kaynakların ve uygulanan yöntemlerin yeterliliğinin ölçülmesi suretiyle değerlendirilmesidir. İç kontrol sistemi bir bütün olarak değerlendirilir ve iç kontrol bileşenlerinin var olup olmadığı incelenir. Sistem denetimi ifadesi özellikle kamu kurumlarında yapılan denetim faaliyetlerinde kullanılır.

e) Bilgi Teknolojisi Denetimi: Şirketin kullandığı sistemlerin, bilgi teknolojileri altyapısının güvenilirliğinin, şirketin hedeflerine ulaşması için yeterli olup olmadığının, şirketin faaliyetlerini sürdürebilmesi için kesintisiz çalışıp çalışmayacağının belirlenmesi için yapılan denetimdir. Bilgi teknolojisi denetimi konusunda, gerekli görülürse dışarıdan danışmanlık hizmeti alınarak uzman kişilerle birlikte bu denetim faaliyeti yürütülebilir.

f) Suistimal İncelemeleri ve Hile Denetimi: Şirketlerin veya kurumların faaliyetlerin sürdürülmesi sırasında şüphelenilen veya belirlenen bir hilenin/suistimalin, incelenmesi ve soruşturulmasıdır. Bu kapsamda varlıkların kötüye kullanılması, bilerek finansal tabloların hatalı gösterilmesi veya değiştirilmesi gibi maddi ve itibarı etkileyecek bir çok konu incelemeye dahil edilebilir. Genel olarak soruşturma işlemleri ilgili konuda uzman kişiler tarafından gerçekleştirilir. Bu soruşturmaları yapacak kişiler şirketlerin disiplin yönetmeliklerinde belirtilir. Yönetim tarafından bu işlerin de iç denetim departmanı tarafından yürütülmesi istenmesi durumunda soruşturmalara dahil olunur.

İç Denetimin Önemi

İç denetim, şirketlerin ya da kurumların hedeflerine ulaşmasında yönetimin en önemli yardımcılarından olup önemi gün geçtikçe artmaktadır. Geleneksel veya klasik eski denetim anlayışının yerini katma değer sağlayan anlayışa bırakması bu önemin artmasında etkili olmuştur.

İç Denetimin Önemi Nasıl Artar?

Gerçek hayatta ise bu önemin ortaya çıkabilmesi için öncelikle şirket ya da kurum yönetimlerinin bu yönde bir beklentisi olmalı ve iç denetimin şirkete katabilecekleri ile ilgili bilgi sahibi olması gereklidir.

İç denetime birimine, bağlı olduğu şirket veya kurum tarafından gerekli kaynaklarla birlikte, yetkin personellerin görevlendirilmesi, çalışanların gelişimi için eğitim ve diğer desteklerin verilmesi iç denetimin sağlayacağı değeri arttıracak ve iç denetimin önemini olağan olarak arttıracaktır. Bu kaynağı sağlamayan ya da iç denetimin bürüneceği rolleri anlamayan şirket veya kurumlarda iç denetim birimi kurulmamaktadır.

Tabi ki bu konuda ayrı bir parantez de iç denetim yöneticilerine açılmalıdır. Özel sektörde iç denetim birimlerinin yöneticileri bu konuyu yeterince üst yönetime anlatabilmeli ve onların farkında olmasını sağlamalıdır. Bunu yapabilmek için ise öncelikle iş hayatımızın bir gerçeği olan konunun iç denetim yöneticilerinin de gerçeği olmasıdır yani değişim ve gelişimi kendilerinde başlatmalı, istekli olmalı, sonrasında şirkete ve birim içerisinde bunu yayabilmelidirler.

İç denetim yöneticilerinin, iç denetim birimlerinin önemi arttırmak için kullandıkları metodoloji, iletişim yetenekleri ve yetkinliklerine bağlıdır. İç denetim birimlerinde bu önemi arttırabilmek, yöneticinin kendine ve yaptığı işe güvenmesine, çalıştığı yerin hedeflerine ulaşması için bir adım daha ileriye gitmeye olan inancından ve isteğinden geçmektedir. Bunlar olmazsa, en iyi imkanlara sahip iç denetim birimi bile zamanla değersizleşecektir.