İç Denetim şirketlerde hangi işleri yapar? İç Denetim Birimi Çalışanlarında Olması Gereken Yetkinlikler Nelerdir? Yeni Mezun Adaylara İç Denetim ile İlgili Öneriler?

İç denetim, bir şirket veya kurumun faaliyetlerini geliştirme ve onlara değer katma amacını güden bağımsız ve objektif bir güvence ve danışmanlık faaliyetidir. İç denetim, şirketin ya da kurumun risk yönetimi, kontrol ve yönetişim süreçlerinin etkinliğini değerlendirme ve geliştirme amacına yönelik sistemli ve disiplinli bir yaklaşım getirerek bağlı olduğu yerin amaçlarına ulaşmasına yardımcı olur.

İç Denetim Şirketlerde Ne Gibi İşler Yapar?

İç denetim faaliyeti ile; şirketlerin ya da kurumların varlıklarının güvence altına alınması, tasarlanan veya uygulanan iç kontrol sisteminin etkinliğinin sağlanması, şirketlerin faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecek risklerin tanımlanması, gerekli önlemlerin alınması, belirlenen risklerin ve tespitlerin takibinin yapılması gerçekleştirilir. Ayrıca tarafsız güvence sağlamanın yanında, özellikle risk yönetimi, kontrol ve yönetim süreçlerini geliştirme konularında bağımsız bir danışmanlık hizmeti sağlayarak hataya sebep olan noktaları tespit etmeye çalışır ve bu hatalara sebep olan süreç ve sistemlerle ilgilenir.

Danışmanlık hizmeti, yönetimin hedeflerini gerçekleştirmeye yönelik faaliyetlerinin ve işlem süreçlerinin sistemli ve düzenli bir biçimde değerlendirilmesi ve geliştirilmesine yönelik önerilerde bulunulmasıdır. Tarafsız güvence sağlama, şirket içerisinde etkin bir iç denetim sisteminin var olduğuna, risk yönetimi, iç kontrol sistemi ve işlem süreçlerinin etkin bir şekilde işlediğine, üretilen bilgilerin doğru ve eksiksiz olmasına, şirket varlıklarının korunduğuna, faaliyetlerin etkili, verimli ve mevzuata/iç prosedürlere uygun bir şekilde gerçekleştirildiğine dair yeterli güvencenin verilmesidir.

İç Denetim departmanları dışarıdan göründüğü gibi midir?

İç denetim departmanlarında çalışanlarla ilgili bazı doğru bilinen yanlışlar olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Özel şirketlerde denetim birimlerinde çalışmayı düşünenlerin hayallerinde kendilerini bir nevi savcı, bir nevi eski usul ajan gibi düşlediğini görmek veya benzer düşüncelere kapılmak bu mesleği yapanlar arasında en büyük yanılgı olmaktadır. Değişen dünyada ve yeni nesillerin iş hayatına girmesiyle birlikte eski usul çalışma tarzlarına sahip olan departman yöneticilerinin sağlıklı bir şekilde ekip yönetemediği gözlemlenmekle birlikte şirket içerisinde de bu tip bir ilişki yönetimine sahip olan yöneticilerin birçok soruna sebep olacağı da aşikardır. İç denetim, çalışanların veya bir faaliyetin hatalarını bulmaya yönelik değil, eksiklerini gidermeye yönelik iyileştirme çalışmaları gerçekleştirir.

Eski usul denetim anlayışına sahip ya da kendi egolarını tatmin etmeye çalışan veya böyle düşünenler için iç denetim artık değişiyor. Siz de denetlediğiniz, bilgi aldığınız kişilerle aynı gemide bulunuyorsunuz. Bunu öncelikle siz kabul etmeli, sonra da karşınızdaki herkese sonuna kadar hissettirmelisiniz. Bunu yapabildiğiniz takdirde bilgi ve belgeleri almak daha rahat olabilecektir. Süreç veya departman bazlı bir denetim yapıyorsanız empati yeteneğinizin de olumlu geri dönüşleri olduğunu görmek sizi de tatmin edecektir.

İç denetim faaliyeti yürütürken birçok araştırma yapılır. Genelde denetlediğiniz süreçlerle ilgili güncel ve hazır doküman bulmak zor olabilmektedir. Bunun için hem çalıştığınız yerin iç uygulamalarını ve dokümanlarını araştırırken hem de benzer kurumlarda bu işlerin nasıl yürütüldüğüne dair araştırmalar yapmak da yeni başladığınız bir denetim faaliyetinde zamanınızı alacaktır. Yeni şeyler öğrenmek isteyenler ve araştırmayı sevenler için bu durum yaptığınız işe artı olarak eklenebilir. Burada bir denetime ya da bir kişi ile görüşmeye başlamadan önce temel konuları ön araştırma yapmak sizi her zaman bir adım ileri götürür ve görüştüğünüz kişi veya departmanlarda yapacağınız görüşmelerde iyi bir izlenim doğurur.

Yeni mezun oldum. Özel şirketlerde iç denetim departmanları nasıldır? Neler var neler yok?

Öncelikle yeni mezun arkadaşlar, belki yaptığınız stajlarda kısmen gördüğünüz, belki teftiş ve müfettiş kökenli çalışanlardan duyduklarınız ile bu mesleğin tüm iş alanlarında bu şekilde yapıldığını düşünmek bir yanılgıya sebebiyet verecektir. Bilmelisiniz ki bazı kamu kurumları ve bankalar dışında, yazılı kurullar ve üsten bir genelleme ile anlatılan iç denetim departmanları hakkındaki bilgiler çok doğru değil. Özel şirketlerde iç denetim biriminin tabi ki belli bir ağırlığı var fakat bu ağırlık sonsuz boyutta değil yani sizin de krediniz ya da önceliğiniz sonsuz değil. Bir bilgi için şirketin 5 farklı biriminden belki 15 farklı kişi ile görüşerek onlardan doğru belge ve bilgi almak durumunda olacaksınız. İstisnai durumlar dışında iş önceliği operasyonel birimlerde olacaktır ve onların iş durumlarına göre sizin planlama yapmanız gerekecektir.

Daha basit bir ifadeyle özel şirketlerde iç denetim artık takım elbisesiyle oturup antipatik olma işi değildir. Yapacağınız işi en hızlı ve verimli bir şekilde yapmanız gerekmektedir. Şunu unutmayın, siz o kişilerle aynı gemidesiniz ve bunu onlara ne kadar çok hissettirebilirseniz karşı tarafın ön yargılarını kırabilir, iç denetim faaliyetlerine katkı vermesine olanak sağlayabilirsiniz.

Bulunduğum şirketler ve çalıştığım ortam gereği Türkiye’nin yedi bölgesinden birçok kişi ile çalıştım. Çalıştığım kişilerin çoğu ile belki yüz yüze bile görüşmeden işlemlerimi yürütmüş biri olarak şunu söyleyebilirim, çok çeşitli insanlarla muhatap olacaksınız buna hazır olun. Bu arada bu çeşitlilik benim için olumlu bir durumdu onu da ekliyeyim. Burada farkına varmanız gereken ve hala geleneksel denetim anlayışından gelen birçok yöneticinin anlamadığı, size kritik bilgi verecek ya da o incelemeleriniz için o kritik fotokopileri gönderecek bu kişilerin birçoğunun eğitim durumları belki sizle aynı olmayabilecek, belki bulunduğu ortamda kendi halinde olan, iç denetimin ya da risk yönetiminin çok bir şey ifade etmediği kişiler olabilecektir. Size öncelikle sadece işiniz için saygı göstereceklerdir fakat bu saygının iyi bir işbirliğine dönüşmesi sizin elinizde. Banka ve kamu kurumlarının birçoğunda olduğu gibi onlar size mecbur değildir. Bu gerçeği mesleğe yeni giren ya da banka veya kamu kurumlarından özel sektöre geçen kişilerin kendine hatırlatması çok önemli.

İç denetim, yönetim kuruluna ya da direkt yönetim kurulu başkanına bağlıdır. Bunun ayrıcalıkları olduğu gibi diken üstünde olduğunuzu da bilmeniz gerekir.

İç denetim departmanlarında görev alacak kişilerin, hangi konu ya da kişi olursa olsun sabit düşünceli olması veya tek yönlü düşünmesi bu işi yapmasında zorluk çıkaracaktır.

Yeni mezunların, bu mesleği merak edenlerin ve özellikle şirket içinde diğer birimlerin en çok merak ettiği konulardan biri de şudur;

İç denetim yönetim kuruluna bağlı çok önemli bir yerde bu maddi olarak onların çok kazandığını ya da kazanacağını mı gösterir? Bu düşünce birçok şirket için doğru değil fakat yan haklar vb. unsurlar ile değişkenlik göstermektedir.

Tek bir işte çalışırken farklı şeyler öğrenmeyi seviyorsanız bu iş tam size göre. Olaylara farklı bakış açıları katarak birçok şey öğrenebilir şirkete katkı sunabilirsiniz.

Microsoft office uygulamalarında giriş seviye bilginiz varsa biraz araştıran da bir yapınız varsa bu yetkinliğiniz siz istemeseniz bile gelişecektir.

Yeni mezunsunuz, şirketin çalıştığı alan ile ilgili bir bilginiz mi yok? Bu bir sorun değil. Sizin yeni bilgiler öğrenmeye açlığınız, süreçlerin ne olmasına dair kendinizce fikir yürütmeye başlayarak ve bol bol şirket dokümanı ve makale okuyarak açığınızı kapatabilirsiniz. Yalnızca bu işi yapacaksanız birileri bir şey öğretecek diye beklerseniz bu çalıştığınız kişi ya da şirketteki paylaşımcı ve ekip çalışmasına yatkın kişilerin yardımıyla olacaktır.

Genel olarak yapacağınız işler iç denetim departmanlarında çok durağan değildir. Özellikle yeni mezunlar için seneler boyunca bir denize açılmak gibi olacaktır. Özellikle özel sektöre girecek adaylar için ise kariyerinizin ve ilerlemenizin net sınırları olmayacaktır bunu biraz siz biraz da hayat belirleyecektir.

Bir meslekte ilerlemenizi öncelikle siz daha sonra da çalıştığınız kişilerin karakteri ve yetkinliği belirler. Bu sebeple öncelikle doğru karakterde ve yetkinlikteki kişilerle çalışabileceğiniz bir şirkette başlamanız kariyerinizde birçok şeyi değiştirecektir.

Her meslekte olduğu gibi bu işte de birçok olumlu ya da olumsuz noktalar sayılabilir. Bu meslekte olan birçok kişi iç denetimi kendilerince farklı konumlandırdığı için ya meslekten ayrıldılar ya da farklı alanlara yöneldiler. Bu yazıyı yazma sebeplerimden biri de böyle olacağı ya da ne ile karşılaşılabileceğinin anlatılmamasıdır.

Bana her zaman bu konu ile ilgili yazabilirsiniz. Umarım faydalı olmuştur bu bilgiler.

İç Denetçilerin Sahip Olması Gereken Temel Yetkinlikler

Genel Yetkinlikler

• İletişim becerileri,
• Şirkette bulunan tüm pozisyon ve kademelerde olan kişilerle çalışabilme,
• Sorunları tespit ederek onları çözebilme, (yeni önerilerle sorunların çözümüne yardımcı olabilme),
• Takım oyuncusu olabilmek, ekip olarak iş yapabilme bilinci,
• Araştırma becerileri (gerek internet üzerinden gerekse çeşitli kaynaklardan araştırma yaparak en kısa sürede en faydalı bilgiyi elde edebilme),
• Mevzuat ve standartlardaki değişiklikleri ve gündemi takip etmek (Kanunlar, yönetmelikler ve günlük hayatta sizi ve iş hayatınızı etkileyebilecek olan olayları takip ederek yorumlayabilmek)

Yukarıdaki yetkinlikler iç denetim mesleğine yeni başlayanlarda veya bu mesleğe girmek isteyenlerde olması gereken genel yetkinliklerdir. Bunlara ek olarak meslekte daha tecrübeli olan kişilerden de ek olarak şunlar da beklenir;

• İç denetimin önemini ve değerini artırabilme yeteneği,
• Departman içerisinde veya bir görev için kendine bağlı olan kişileri yönetebilme becerisi yani ekip yönetme becerisi.

Şimdi gelelim işin teorik kısımlarına;

Etkin bir iç denetim faaliyetinin yürütülmesi için iç denetim personelinde olması gereken ana prensipler uluslararası mesleki uygulama çerçevesine göre şu şekilde değerlendirilir:

• Dürüst ve faziletli davranır.
• Yetkinlik ve profesyonel özen sergiler.
• Objektiftir ve etki altında kalmaz (bağımsızdır)
• Kurumun stratejileri, hedefleri ve riskleri ile uyumludur.
• Uygun olarak konumlandırılmıştır ve yeterli kaynağa sahiptir.
• Kalite ve sürekli gelişimi esas alır.
• Etkili bir şekilde iletişim kurar.
• Risk-bazlı güvence sağlar.
• İçgörülü, proaktif ve gelecek odaklıdır.
• Kurumsal gelişimi teşvik eder.

Davranışsal Beceriler

Bu beceriler bir iç denetçinin başkasına karşı olan davranışlarını ifade etmektedir. İç denetçilerin davranışlardaki becerileri iç denetim faaliyetini doğrudan etkilemektedir. Uluslararası mesleki standartlara göre bu beceriler, etik kurallar olarak aşağıdaki gibi açıklanmıştır:

Dürüstlük
İç denetçilerin dürüstlüğü, güven oluşturur ve böylece verdikleri hükümlere itimat edilmesine yönelik bir zemin sağlar.
Objektiflik
İç denetçiler, inceledikleri süreç veya faaliyet ile ilgili bilgiyi toplarken, değerlendirirken ve raporlarken en üst seviyede mesleki objektiflik sergiler. İç denetçiler ilgili tüm şartların değerlendirmesini dengeli bir şekilde yapar ve bir yargıya varırken kendilerinin veya diğerlerinin menfaatlerinden çok etkilenmez.
Gizlilik
İç denetçiler, elde ettikleri bilginin sahipliğine ve değerine saygı gösterir; hukuki ve mesleki bir mecburiyet olmadığı sürece de gerekli yetkiyi almaksızın bilgiyi açıklamaz.
Yetkinlik (Ehil Olma)
İç denetçiler, iç denetim hizmetlerinin gerçekleştirilmesinde gereken bilgi, beceri ve tecrübeyi ortaya koyar.

Davranış Kuralları (IIA’nin Etik Kuralları)